1. Trang chủ
2. Tin tức pháp lý
3. Người dưới 18 phạm tội

Người dưới 18 phạm tội — Xử lý 2026

1. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Theo Điều 12 BLHS 2015 (sửa đổi 2017):

Dưới 14 tuổi — KHÔNG chịu trách nhiệm hình sự

• Không thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù phạm tội nào
• Chỉ áp dụng biện pháp giáo dục tại nơi cư trú, trường giáo dưỡng
• Cha mẹ, người giám hộ chịu trách nhiệm BỒI THƯỜNG dân sự
• Có thể đưa vào Trường giáo dưỡng đến 18 tuổi

Từ 14 đến dưới 16 tuổi — Chịu trách nhiệm HẠN CHẾ

Chỉ chịu trách nhiệm hình sự với các tội RẤT NGHIÊM TRỌNG và ĐẶC BIỆT NGHIÊM TRỌNG, cụ thể tại Điều 12.2 BLHS:

• Giết người (Điều 123)
• Cố ý gây thương tích trên 61% (Điều 134)
• Hiếp dâm, hiếp dâm trẻ em (Điều 141, 142)
• Cưỡng dâm, cưỡng dâm trẻ em (Điều 143, 144)
• Cướp tài sản (Điều 168)
• Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169)
• Cưỡng đoạt tài sản (Điều 170)
• Sản xuất, mua bán ma túy (Điều 248, 251)
• Tổ chức đua xe, đua xe (Điều 265, 266)
• Khủng bố (Điều 299)
• Phá hoại công trình quan trọng (Điều 303)

Không chịu trách nhiệm với các tội nhẹ (trộm cắp nhỏ, đánh nhau nhẹ…).

Từ 16 đến dưới 18 tuổi — Chịu trách nhiệm ĐẦY ĐỦ

• Chịu trách nhiệm hình sự với MỌI TỘI PHẠM
• Nhưng vẫn được hưởng chính sách khoan hồng của Chương XII BLHS
• Mức án không quá 18 năm tù
• KHÔNG áp dụng tử hình, chung thân

2. Nguyên tắc xử lý người chưa thành niên

Theo Điều 91 BLHS, việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải tuân theo 5 NGUYÊN TẮC:

Nguyên tắc 1 — Ưu tiên giáo dục hơn trừng phạt

• Mục đích chính: GIÁO DỤC, GIÚP ĐỠ họ sửa chữa sai lầm
• Trừng phạt chỉ là phương tiện, không phải mục đích
• Ưu tiên các biện pháp phi hình phạt

Nguyên tắc 2 — Bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em

• Bảo vệ quyền được học tập, phát triển
• Giữ bí mật cá nhân trong quá trình điều tra, xét xử
• Không công bố tên, hình ảnh trong báo chí
• Phiên tòa xử KÍN

Nguyên tắc 3 — Không giam giữ nếu không cần thiết

• Chỉ tạm giam khi thực sự cần thiết
• Ưu tiên biện pháp ngăn chặn khác (giao cho gia đình, cấm đi khỏi nơi cư trú)
• Nếu phải tạm giam → giam riêng, không cùng người trưởng thành

Nguyên tắc 4 — Có sự tham gia của cha mẹ, luật sư

• BẮT BUỘC có cha mẹ, người giám hộ tham gia mọi bước tố tụng
• BẮT BUỘC có luật sư (kể cả khi gia đình không thuê – Nhà nước chỉ định)
• Có thể có nhân viên xã hội, giáo viên tham gia

Nguyên tắc 5 — Mức án nhẹ hơn người trưởng thành

• Mức án không quá 1/2 khung áp dụng cho người trưởng thành (14-16 tuổi)
• Mức án không quá 3/4 khung áp dụng cho người trưởng thành (16-18 tuổi)
• KHÔNG tử hình, chung thân
• KHÔNG phạt tiền như hình phạt chính

3. 4 biện pháp thay thế hình phạt

Trước khi áp dụng hình phạt, cơ quan tố tụng phải xét áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục theo Điều 92-95 BLHS:

Biện pháp 1 — Khiển trách (Điều 93)

• Áp dụng cho phạm tội ít nghiêm trọng, tự thú/thành khẩn
• Do Cơ quan điều tra, VKS, Tòa án khiển trách công khai
• KHÔNG ghi vào lý lịch tư pháp
• Không có tiền án

Biện pháp 2 — Hòa giải tại cộng đồng (Điều 94)

• Áp dụng cho phạm tội ít nghiêm trọng có bị hại
• Điều kiện: người bị hại đồng ý hòa giải
• Hòa giải viên là người có uy tín tại cộng đồng
• Có kế hoạch bồi thường, xin lỗi
• KHÔNG có tiền án nếu thành công

Biện pháp 3 — Giáo dục tại xã, phường, thị trấn (Điều 95)

• Áp dụng phạm tội ít/nghiêm trọng
• Thời hạn: 1-2 năm
• UBND xã/phường quản lý, giáo dục
• Tiếp tục học tập, lao động tại địa phương
• KHÔNG có tiền án

Biện pháp 4 — Đưa vào trường giáo dưỡng (Điều 96)

• Áp dụng cho các trường hợp nặng hơn nhưng chưa đến mức tù
• Thời hạn: 1-2 năm
• Trường giáo dưỡng do Bộ Công an quản lý
• Vẫn được học văn hóa, học nghề
• Được coi là “biện pháp tư pháp”, có ghi trong lý lịch tư pháp

4. Các hình phạt áp dụng

Theo Điều 98 BLHS, người dưới 18 tuổi chỉ áp dụng 4 hình phạt:

Hình phạt 1 — Cảnh cáo

• Hình phạt nhẹ nhất
• Áp dụng cho tội ít nghiêm trọng
• Không tù, không phạt tiền
• Vẫn có tiền án nhưng xóa sau 6 tháng

Hình phạt 2 — Phạt tiền (Điều 99)

• CHỈ áp dụng cho 16-18 tuổi có thu nhập/tài sản riêng
• Mức phạt không quá 1/2 so với người trưởng thành
• KHÔNG áp dụng cho 14-16 tuổi

Hình phạt 3 — Cải tạo không giam giữ (Điều 100)

• Thời hạn: không quá 1/2 so với người trưởng thành
• Tối đa: 1,5 năm (14-16 tuổi), 2,25 năm (16-18 tuổi)
• Sinh hoạt tại nhà, tiếp tục học tập/làm việc
• Chịu sự giám sát của UBND xã

Hình phạt 4 — Tù có thời hạn (Điều 101)

• 14-16 tuổi: tối đa 12 năm tù (không quá 1/2 khung)
• 16-18 tuổi: tối đa 18 năm tù (không quá 3/4 khung)
• Giam giữ tại Trại giam dành riêng cho người chưa thành niên
• Được tiếp tục học tập, học nghề
• KHÔNG có tù chung thân, KHÔNG tử hình

Khả năng án treo cho người chưa thành niên

• Điều kiện án treo THUẬN LỢI HƠN người trưởng thành
• Có thể xin án treo khi mức án đến 3 năm (thay vì 3 năm chặt)
• Được xét khoan hồng đặc biệt vì độ tuổi
• Tham khảo điều kiện án treo Điều 65 BLHS
• Khả năng án treo: 70-90% với tội không nghiêm trọng + bồi thường + gia đình cam kết

5. Thủ tục tố tụng đặc biệt

Điều tra

• Có điều tra viên chuyên trách Đội Điều tra Người chưa thành niên
• BẮT BUỘC có luật sư (do gia đình thuê hoặc Nhà nước chỉ định)
• BẮT BUỘC có cha mẹ, người giám hộ, người đại diện tham dự
• Thời gian lấy lời khai không quá 2 giờ/lần
• Không hỏi cung vào đêm, không dọa nạt

Truy tố

• VKS có Kiểm sát viên chuyên trách
• Xem xét kỹ khả năng áp dụng biện pháp thay thế
• Thời gian truy tố ngắn hơn (2 tháng thay vì 3 tháng)

Xét xử

• Phiên tòa xử KÍN — chỉ có người thân, luật sư, người liên quan
• Tòa Gia đình và Người chưa thành niên (có chuyên biệt tại các TAND cấp tỉnh)
• Có thẩm phán, hội thẩm chuyên trách
• Phòng xử thân thiện, không có vành móng ngựa
• Người chưa thành niên KHÔNG bị mặc áo tù
• Được ngồi cùng cha mẹ, luật sư

Thi hành án

• Giam giữ tại Trại giam riêng dành cho người chưa thành niên
• Được tiếp tục học văn hóa (đến hết THCS/THPT)
• Được học nghề
• Được thăm thân thường xuyên hơn
• Ưu tiên xét giảm án, tha tù

6. Quyền của người chưa thành niên

Quyền cơ bản

• Quyền im lặng – có thể từ chối trả lời
• Quyền có luật sư ngay từ đầu
• Quyền có cha mẹ, người giám hộ tham gia
• Quyền được thông báo về quyền và nghĩa vụ
• Quyền bảo mật danh tính, hình ảnh
• Quyền học tập tiếp tục trong quá trình tố tụng
• Quyền được đối xử nhân đạo

Quyền của gia đình

• Được thông báo NGAY khi con em bị bắt/tạm giữ
• Được tham gia mọi buổi hỏi cung
• Được thăm thân, gặp mặt
• Được đại diện thuê luật sư
• Được tham gia hòa giải với bị hại
• Được kháng cáo bản án

7. Vai trò của cha mẹ, người giám hộ

Trách nhiệm dân sự

• Cha mẹ BỒI THƯỜNG toàn bộ thiệt hại nếu con dưới 15 tuổi
• Cha mẹ + con cùng bồi thường nếu con 15-18 tuổi
• Người giám hộ chịu trách nhiệm nếu không có cha mẹ
• Nếu con có tài sản riêng đủ → dùng tài sản của con trước

Vai trò trong tố tụng

• PHẢI có mặt tại mọi buổi lấy lời khai, đối chất
• PHẢI có mặt tại phiên tòa
• Được quyền hỏi, được yêu cầu
• Được ký giấy tờ thay/cùng con
• Được quyền kháng cáo

Chiến lược của cha mẹ

• Thuê luật sư NGAY – không đợi
• Chủ động hòa giải với người bị hại + bồi thường sớm
• Chuẩn bị hồ sơ nhân thân: giấy khen, bằng cấp, chứng nhận tốt
• Đơn xin của trường học, giáo viên, đoàn thanh niên
• Cam kết giáo dục của gia đình
• Có luật sư hỗ trợ con trong suốt quá trình
• Xem xét tự thú nếu vụ chưa bị phát hiện

8. Luật Tư pháp Người chưa thành niên 2024

Luật mới có hiệu lực từ 01/01/2026, bổ sung nhiều điểm bảo vệ mạnh hơn:

Điểm mới quan trọng

• Nâng độ tuổi chịu trách nhiệm với một số tội (đang xem xét)
• Mở rộng biện pháp thay thế: thêm biện pháp giáo dục tại trung tâm phi hình phạt
• Cấm giam chung với người trưởng thành trong mọi trường hợp
• Bắt buộc có nhân viên xã hội trong tố tụng
• Cấm tuyệt đối công bố danh tính, hình ảnh trên báo chí
• Xóa án tích tự động khi đủ 25 tuổi (với một số tội)
• Ưu tiên hòa giải phục hồi giữa người phạm tội + bị hại

Tác động thực tế

• Người chưa thành niên phạm tội sau 01/01/2026 được bảo vệ mạnh hơn
• Cơ hội tránh tiền án cao hơn
• Không ảnh hưởng đến việc học đại học, xin việc sau này
• Ưu tiên đưa về gia đình, cộng đồng

9. Bảng giá dịch vụ tại Luật Danh Thị

Câu hỏi thường gặp

Con 13 tuổi trộm xe máy – có bị đi tù không?

KHÔNG. Dưới 14 tuổi KHÔNG chịu trách nhiệm hình sự dù phạm tội gì. Sẽ áp dụng biện pháp giáo dục: (1) Giáo dục tại gia đình: cha mẹ ký cam kết. (2) Đưa vào Trường giáo dưỡng: nếu gia đình không kiểm soát được, đến 18 tuổi. (3) Cha mẹ BỒI THƯỜNG toàn bộ giá trị xe cho người bị hại. (4) Ghi nhận vụ việc nhưng KHÔNG có tiền án. Sau khi đủ 18 tuổi, hồ sơ được xóa hoàn toàn. Khuyến nghị: gia đình chủ động hòa giải + bồi thường + cam kết giáo dục để không phải vào Trường giáo dưỡng.

Con 15 tuổi đánh bạn nhập viện – có bị truy tố không?

PHỤ THUỘC mức độ thương tích. (1) Dưới 11%: KHÔNG truy cứu hình sự (dưới 16 tuổi chỉ với tội rất nghiêm trọng). Chỉ có trách nhiệm dân sự – cha mẹ bồi thường. (2) 11-30%: chưa vào ngưỡng “rất nghiêm trọng” – vẫn không truy cứu hình sự. (3) Từ 61% trở lên: Điều 134 Khoản 3 – “rất nghiêm trọng” – CÓ THỂ truy cứu hình sự. Nhưng vẫn được: hưởng chương XII BLHS + ưu tiên biện pháp giáo dục thay hình phạt + mức án không quá 12 năm. Khuyến nghị: bồi thường ĐẦY ĐỦ + hòa giải + có luật sư ngay.

Con 17 tuổi phạm tội – có bị đi tù giam thực không?

CÓ THỂ nhưng có nhiều biện pháp tránh. Với 16-18 tuổi, chịu trách nhiệm đầy đủ nhưng khoan hồng: (1) Mức án tối đa 3/4 so với người trưởng thành. (2) Ưu tiên biện pháp thay thế (khiển trách, hòa giải, giáo dục xã, giáo dưỡng). (3) Ưu tiên án treo, cải tạo không giam giữ. Khả năng tránh tù giam: 70-90% với tội ít/nghiêm trọng + có luật sư + bồi thường + hòa giải. Bị tù giam thực khi: tội đặc biệt nghiêm trọng (giết người, ma túy lớn), tái phạm nguy hiểm, không có tình tiết giảm nhẹ. Khuyến nghị: THUÊ LUẬT SƯ NGAY từ khi bị mời làm việc.

Con bị mời làm việc, có phải đến không? Nên làm gì?

CÓ phải đến nhưng bảo vệ đúng cách: (1) Không đi một mình – PHẢI có cha mẹ đi cùng. (2) Thuê luật sư TRƯỚC KHI đến – luật sư đi cùng ngay từ buổi đầu. (3) Kiểm tra Giấy mời có đúng thẩm quyền không. (4) Không cho phép hỏi cung khi không có cha mẹ + luật sư. (5) Không ký giấy tờ chưa đọc. (6) Có quyền im lặng – từ chối trả lời câu hỏi chưa muốn. (7) Không nhận tội khi không chắc chắn. (8) Yêu cầu ghi nhận đầy đủ mọi việc vào biên bản. Tham khảo người nhà bị tạm giữ – cần làm gì.

Con vào Trường giáo dưỡng có bị mất tương lai không?

KHÔNG nghiêm trọng như tưởng. Trường giáo dưỡng KHÔNG PHẢI trại tù, mà là cơ sở giáo dục. (1) Tiếp tục học văn hóa: hoàn thành THCS, THPT. (2) Học nghề: các nghề phổ biến để có việc làm. (3) Sinh hoạt có kỷ luật nhưng nhân đạo. (4) Có ghi vào lý lịch tư pháp nhưng CÓ THỂ XÓA sau 3 năm không tái phạm. (5) Vẫn được thi đại học sau khi ra trường. (6) Không ảnh hưởng lý lịch xin việc thông thường. Tuy nhiên: có thể ảnh hưởng khi xin việc trong ngành công an, quân đội, giáo dục. Khuyến nghị: cố gắng xin biện pháp giáo dục tại địa phương thay vì vào Trường giáo dưỡng.

Luật Tư pháp Người chưa thành niên 2024 có gì mới quan trọng?

Luật mới có hiệu lực 01/01/2026 với 5 điểm quan trọng: (1) Cấm giam chung tuyệt đối với người trưởng thành – trước đây chỉ khuyến khích. (2) Bắt buộc có nhân viên xã hội – đánh giá tâm lý, hoàn cảnh trước khi xử. (3) Cấm CÔNG BỐ danh tính trên báo chí, MXH – bảo vệ tương lai. (4) Xóa án tích tự động khi đủ 25 tuổi với một số tội – không cần thủ tục xin xóa. (5) Ưu tiên hòa giải phục hồi giữa người phạm tội và bị hại. (6) Mở rộng biện pháp thay thế – thêm trung tâm giáo dục phi hình phạt. Con em phạm tội sau 01/01/2026 được bảo vệ mạnh hơn nhiều.